🌅 ಅಕ್ಷರ ಸೇತು 🌅
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜಯನಗರದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ನ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಲು ಜಾರುತ್ತಿತ್ತು. ಅರವತ್ತೆಂಟರ ಹರೆಯದ ಮಾಧವರಾವ್ ತಮ್ಮ ಮಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ಕೈ ಆಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಸವರುತ್ತಾ ಓದಿದರು: ಕಾರವಾಲೋ. ಒಂದು ಅಕ್ಷರವೂ ತೊದಲದಂತೆ ಇಡೀ ಪದವನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಅವರ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರೊಂದು ಮೂಡಿತು.
ಮಾಧವರಾವ್ ಜನಿಸಿದ್ದು ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲೇ ಆದರೂ, ಅವರ ತಂದೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಕೇವಲ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬ ದೆಹಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ವಿಶಾಲವಾದ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಅವರ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಹೋಗಿತ್ತು. ಅವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಲಿತರು, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡಿದರು, ಮತ್ತು ಪೋಷಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅರೆಬರೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮನೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ, ಅಂದರೆ “ಊಟಕ್ಕೆ ಏನು ಅಡುಗೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಲು ಅಥವಾ ಒಡನಾಡಿಗಳಿಗೆ ಫೋನ್ನಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಶುಭಾಶಯ ಕೋರಲು ಬಳಸುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಷ್ಟೇ ಆಗಿತ್ತು.
ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಮಾಧವರಾವ್ ಮರಳಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದರು. ತಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿನ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತನಂತೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿದರು. ಅವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಕೃತಕವಾಗಿತ್ತು, ಶಬ್ದಕೋಶ ತೀರಾ ಕಿರಿದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಅಕ್ಷರಗಳ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಅವರ ನಾಲಿಗೆ ತಡಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು.
ತಮ್ಮದೇ ಮಿತಿಗಳಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಮಾಧವರಾವ್, ತಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಅಚ್ಚರಿ ಪಡುವಂತಹ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡರು: ಅರವತ್ತಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅ ಆ ಇ ಈ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ತಿಂಗಳುಗಳು ಉರುಳಿ ವರ್ಷಗಳಾದಂತೆ, ಆ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಅವರಿಗೆ ಒಲಿಯತೊಡಗಿದವು. ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಕೆ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಓದುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದರು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವರಿಗೆ ಭಾಷೆಯ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು. ಕನ್ನಡ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮಾತನಾಡುವ ಮಾಧ್ಯಮಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಭಾವನೆಗಳ ಸಾಗರ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಒಣಗಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಮೊದಲ ಮಳೆಯ ಘಮವನ್ನು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮಾನವ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲಕುವ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಪದಗಳು ಎಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಬೆರಗಾದರು.
ಆದರೆ ಈ ಹೊಸ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಆತಂಕ ಹಾಗೂ ವಿಷಾದವೂ ಮೂಡಿತು.
ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಸೊಸೆ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹದಿಹರೆಯದ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಅವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೊಂದು ಕನ್ನಡದ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳನ್ನು ತುರುಕಿದ ಹಳಸಲು “ಕಾಂಗ್ಲಿಷ್” ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜೀವವಿರಲಿಲ್ಲ.
“ಮಗಾ, ಟುಮಾರೋ ಕಾಲೇಜ್ಗೆ ಲೀವ್ ಇದೆ, ಲೆಟ್ಸ್ ಗೋ ಔಟ್ ಸಮ್ವೇರ್,” ಎಂದು ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಗೇಮಿಂಗ್ ಹೆಡ್ಸೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಕಿರುಚುತ್ತಿದ್ದ.
ಇದು ಕೇವಲ ಅವರ ಮನೆಯ ಕಥೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಬೃಹತ್ ಮಾಲ್ಗಳಲ್ಲಿ, ತಲೆಯೆತ್ತಿದ ಕೆಫೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯೇ ತಮ್ಮದೇ ಭಾಷೆಯ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು. ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಓದಲು ಬಾರದೇ ಇರುವುದನ್ನು, ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಮಾತನಾಡಲು ಬಾರದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವೆಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಗತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೇವಲ ಮನೆಗೆಲಸದವರ ಅಥವಾ ಆಟೋ ಚಾಲಕರ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ, ಆಧುನಿಕ ಲಿವಿಂಗ್ ರೂಮ್ಗಳಿಂದ ಹೊರದೂಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಮಾಧವರಾವ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ ನಗರದ ದಿಗಂತ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದರು. ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಾದದ, ಆದರೆ ಅಷ್ಟೇ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದ ಕಣ್ಣೀರು ಮೂಡಿತು. ಕೇವಲ ತೇಲುವ ತೋರ್ಪಡಿಕೆಯ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪುರಾತನ, ಬಂಗಾರದಂತಹ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅಡವಿಡುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಕನಿಕರ ಉಂಟಾಯಿತು. ತಾವು ಪ್ರಗತಿಪರರು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಈ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಮೃತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.
“ತಾತಾ?”
ಮಾಧವರಾವ್ ಕಣ್ಣುರೆಪ್ಪೆ ಮುಚ್ಚಿ ತೆರೆದರು. ಅವರ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಅನನ್ಯಾ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಹಿಡಿದು ಬಾಲ್ಕನಿಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನೋಡಿದಳು. “ಏನು ಓದುತ್ತಿದ್ದೀರಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು.
ಮಾಧವರಾವ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನೋಡಿ, ನಂತರ ಅವಳ ಮುಗ್ಧ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಭಾಷೆ ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ ಇರುವುದರಿಂದಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಆ ಭಾಷೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಯಾರೂ ಪರಿಚಯಿಸದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು.
ಅವರು ಪುಸ್ತಕದ ಮೊದಲ ಪುಟವನ್ನು ತೆರೆದು, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೆತ್ತದ ಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ತಟ್ಟಿದರು.
“ಇಲ್ಲಿ ಬಾ ಕಂದಾ,” ಮಾಧವರಾವ್ ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಮೃದುವಾದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕರೆದರು. “ನನ್ನ ಪಕ್ಕ ಕುಳಿತುಕೋ. ನಿನಗೊಂದು ಕಥೆ ಹೇಳ್ತೀನಿ ಕೇಳು. ಒಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಒಂದು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡು ಮತ್ತು ಹಾರುವ ಹಲ್ಲಿಯ ಕಥೆ.”
ಅನನ್ಯಾ ಒಳಗೆ ಬಂದು ತಾತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಳು. ಮಾಧವರಾವ್ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಆ ಅದ್ಭುತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಸರಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸತೊಡಗಿದಾಗ, ಅನನ್ಯಾ ತನ್ನ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಟ್ಟು ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಗಳತ್ತ ವಾಹಿನಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದಂತೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟಳು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಆ ಹುಡುಗಿಗೆ ಈ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಸಂಕೇತದಂತೆ ಕಂಡವು.
“ತಾತಾ,” ಅವಳು ಪುಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಬೆರಳು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಕೇಳಿದಳು, “ಅದೇನು?”
ಮಾಧವರಾವ್ ಆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಕೆಳಗೆ ತಮ್ಮ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಬೆರಳನ್ನು ಇಟ್ಟರು. “ಪರಿಸರ,” ಅವರು ಆ ಪದದ ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರು. “ಇದರರ್ಥ ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಗಿಡಮರಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅನನ್ಯಾ. ನಿನ್ನನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಗಾಳಿ, ಮಣ್ಣು, ಜೀವಸಂಕುಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಅದೃಶ್ಯ ಬಾಂಧವ್ಯ-ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದರೆ ಪರಿಸರ.”
“ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ನಾವು ಬರೀ ‘ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್’ ಅಂತೀವಿ ತಾತಾ,” ಅನನ್ಯಾ ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಆ ಪದವನ್ನು ಸವರುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು. “ಅದು ಒಣ ಭೂಗೋಳದ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ತರಹ ಕೇಳಿಸುತ್ತೆ. ಆದರೆ ‘ಪರಿಸರ’ ಅನ್ನೋ ಪದ ತುಂಬಾ ಮೃದುವಾಗಿದೆ.”
“ಅದೇ ನಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ರಹಸ್ಯ,” ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಯ ಹೊಸ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿತು. “ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಗತ್ತನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.”
ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಆ ಬಾಲ್ಕನಿ ಒಂದು ಕಾಲಯಂತ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಮಾಧವರಾವ್ ಕೇವಲ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಆ ವಾಕ್ಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಒತ್ತು ಅಥವಾ ದೀರ್ಘವು ಇಡೀ ವಾಕ್ಯದ ತೂಕವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಕಾಡಿನ ಜೇನುನೊಣಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಓದಬಲ್ಲ ಮುಗ್ಧ ಮಂದಣ್ಣನನ್ನೂ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಿಂತ ಆ ಹಳ್ಳಿಗನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕಾರವಾಲೋನನ್ನೂ ಅವಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.
ಅವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅರಿವಾಯಿತು. ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತಮಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡಲು ಬಾರದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಕೀಳರಿಮೆ, ಆ ಭಯ ಈಗ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಳೆದುಹೋದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮೊಮ್ಮಗಳಿಗೆ ದಾಟಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಕನಿಯ ಗಾಜಿನ ಬಾಗಿಲು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಯಿತು. ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರ ಮಗ ಅರವಿಂದ್ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಟರ್ ಕಾಫಿ ಲೋಟ ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿದ್ದ. ಆತನ ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೇತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವೈರ್ಲೆಸ್ ಹೆಡ್ಸೆಟ್ ಆತ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವೇಗದ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಗ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆತನಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಕಳೆದ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಅನನ್ಯಾ ತನ್ನ ಫೋನ್ ಅನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಆತ ನೋಡಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.
“ಏನಾಗ್ತಿದೆ ಇಲ್ಲಿ?” ಅರವಿಂದ್ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ನಗುವಿನ ಮಿಶ್ರಿತ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ. “ಪರೀಕ್ಷೆಯ ತಯಾರಿನಾ?”
“ಇಲ್ಲ ಪಾಪಾ,” ಅನನ್ಯಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮುಖವೆತ್ತಿ ಹೇಳಿದಳು. “ತಾತಾ ನನಗೆ ಕಾರವಾಲೋ ಹೇಗೆ ಹಾರುವ ಹಲ್ಲಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ ಅಂತ ಹೇಳ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನೋಡಿ—” ಅವಳು ತಾತಾ ಅಕ್ಷರ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಳಿ ನೋಟ್ಬುಕ್ ತೋರಿಸಿದಳು. “ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯೋದನ್ನು ಕಲಿತೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗಿಂತ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ನನ್ನ ಹೆಸರು ತುಂಬಾ ಚಂದ ಕಾಣಿಸುತ್ತೆ. ಈ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ!”
ಅರವಿಂದ್ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಕಾಫಿ ಹೀರುತ್ತಾ ಆ ಕಾಗದದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಆತನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ತಲ್ಲಣ ಮೂಡಿತು. ತನ್ನ ಇಡೀ ಯೌವನವನ್ನು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದು, ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಠ ತೊಟ್ಟು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ; ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ ರಸ್ತೆಯ ಬೋರ್ಡ್ ಒಂದನ್ನು ಓದಲು ಬಾರದ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ.
ಅರವಿಂದ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೆತ್ತದ ಸ್ಟೂಲ್ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡ. ಆತ ‘ಕಾರವಾಲೋ’ ಪುಸ್ತಕದ ಕವರ್ ಪುಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ.
“ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ, ನಾನು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದೆ,” ಅರವಿಂದ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಮೃದುವಾಗಿ ಹೇಳಿದ. “ಈ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಹಾವಳಿ, ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಂಜಡಗಳಿಗಿಂತ ಮುನ್ನ… ನಾವು ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ನಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ವಿ.”
“ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಯಾಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ ಅರವಿಂದ್?” ಮಾಧವರಾವ್ ಯಾವುದೇ ಕೋಪವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ತಂದೆಯ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೇಳಿದರು.
ಅರವಿಂದ್ ಜಯನಗದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಾ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟ. “ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಪಾ. ಜಗತ್ತು ತುಂಬಾ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡ ತೊಡಗಿತು. ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಷನ್ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ಮನೆಗೆ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸುಸ್ತಾಗಿರುತ್ತೆ ಅಂದರೆ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶ್ರಮ ಕೊಡದ ಭಾಷೆಗೆ ನಾವು ಶರಣಾಗುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗೆ ‘ಕಾಂಗ್ಲಿಷ್’ ನಮ್ಮ ದಿನಚರಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ನಾವು ಇದನ್ನು ಬೇಕಂತಲೇ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗೇ ರೂಢಿಯಾಗಿಹೋಯಿತು.”
“ಒಂದು ಭಾಷೆ ಸಾಯುವುದು ಹೀಗೆಯೇ ಮಗನೇ,” ಮಾಧವರಾವ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟರು. “ಅದು ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ನಾವು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆರಾಮದಾಯಕ ಮೌನದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತದೆ. ನೀವು ಕೇವಲ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಪದಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಭಾವನೆಗಳ ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನೇ ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಅನನ್ಯಾಗೆ ಬರೀ ‘ಲೀವ್ ಇದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಷ್ಟೇ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆಕೆಗೆ ‘ವಿಶ್ರಾಂತಿ’ಯ ನಿಜವಾದ ಸುಖ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.”
ಆ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಮೌನ ಆವರಿಸಿತು. ದೂರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಾಹನಗಳ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು—ಅದು ಜಾಗತೀಕರಣದ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ನಗರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ಮೂರನೇ ಮಹಡಿಯ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.
ಅರವಿಂದ್ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ನಂತರ ಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ. ಆತ ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಫೀಸ್ ಹೆಡ್ಸೆಟ್ ಬಿಚ್ಚಿ ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿಟ್ಟ.
“ಹೇ, ಅನನ್ಯಾ,” ಅರವಿಂದ್ ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ, “ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗ ಬಿಡು. ನಾನು ಇನ್ನೂ ಆ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ತಪ್ಪು ಇಲ್ಲದೆ ಓದಬಲ್ಲೆನಾ ಎಂದು ನೋಡೋಣ. ತಾತ ನಮಗೆ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಹಾಕಲಿ.”
ಅನನ್ಯಾ ನಗುತ್ತಾ ತಾತನಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ ಸರಿದು ಕುಳಿತಳು. ಮಾಧವರಾವ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತೆರೆದರು, ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಕಿರಣಗಳು ಆ ಪುಟಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ಅರವಿಂದ್ ಕನ್ನಡದ ಆ ಮೊದಲ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಓದಲು ತೊಡಗಿದಾಗ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಡುಗಿದರೂ, ನಂತರ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು. ಮಾಧವರಾವ್ ಕುರ್ಚಿಗೆ ಒರಗಿಕೊಂಡರು.
ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಶ್ರಮ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮುದುಕನ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಭವಿಷ್ಯದ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ತಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿತು.
ಮರುದಿನ ಸೋಮವಾರದ ಎಂದಿನ ತರಾತುರಿಯ ಮುಂಜಾವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಡೀ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಧುನಿಕ ನಗರದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು—ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ನ ಬೀಪ್ ಸದ್ದು, ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ನ ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇಸ್ತ್ರಿ ಮಾಡಿದ ಶಾಲಾ ಯೂನಿಫಾರ್ಮ್ಗಳ ಸದ್ದು.
ಅನನ್ಯಾ ಡೈನಿಂಗ್ ಟೇಬಲ್ ಬಳಿ ನಿಂತು ತನ್ನ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ವಾಚ್ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು, ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಶಾಲೆಯ ಭಾರಿ ಬ್ಯಾಗ್ ಇತ್ತು. ಅವಳು ಸರ್ಜಾಪುರ ರಸ್ತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ. ಆ ಶಾಲೆಯ ಕಾರಿಡಾರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ನಿಂದ ಕಲಿತ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಲ್ಯಾಂಗ್ ಮಾತ್ರ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ಮಾಧವರಾವ್ ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ಕುಳಿತು ಚಹಾ ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಅವಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೇಬಿನಿಂದ ಕಪ್ಪು ಕವರ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಡೈರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಅವಳ ಟಿಫಿನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಟ್ಟರು.
“ಇದೇನು ತಾತಾ?” ಅನನ್ಯಾ ಅದನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಕೇಳಿದಳು.
“ನಿನ್ನ ರಹಸ್ಯ ಆಯುಧ,” ಮಾಧವರಾವ್ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸಿ ಹೇಳಿದರು. “ಇದರೊಳಗೆ ನಿನ್ನ ಶಾಲೆಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗದ ಹತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಪ್ರತಿದಿನ ನೋಡುವ ವಿಷಯಗಳಿಗೇ ಬಳಸುವ ಪದಗಳಿವು. ತಗೊಂಡು ಹೋಗು.”
ಅನನ್ಯಾ ನಕ್ಕು, ಆ ಪುಟ್ಟ ಕಪ್ಪು ನೋಟ್ಬುಕ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಬ್ಲೇಜರ್ ಜೇಬಿಗೆ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬೈ-ಬೈ ಹೇಳಿದಳು.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಲಂಚ್ ಬ್ರೇಕ್ನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯ ಕೆಫೆಟೇರಿಯಾ ಗಿಜಿಗುಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅನನ್ಯಾ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಮೀರಾ, ರೋಹನ್ ಮತ್ತು ಕಬೀರ್ ಜೊತೆ ದುಂಡಗಿನ ಮೇಜಿನ ಬಳಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಳು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸೈನ್ಸ್-ಫಿಕ್ಷನ್ ಸಿನಿಮಾವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
“ಅದರ ಸಿಜಿಐ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು,” ರೋಹನ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈಸ್ ಹಿಡಿದು ಕೈ ಸನ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ. “ಆದರೆ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ತುಂಬಾ ನಿರಾಸೆ ಮೂಡಿಸಿತು. ಒಂದು ಒಳ್ಳೆ ಕಥೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಆ ಒಂದು ಶೂನ್ಯ ಭಾವನೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಪದವೇ ಇಲ್ಲ.”
ಅನನ್ಯಾ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಳು. ತಕ್ಷಣ ಅವಳಿಗೆ ತಾತನ ನೆನಪಾಯಿತು. ಅವಳು ಜೇಬಿನಿಂದ ಆ ಪುಟ್ಟ ಕಪ್ಪು ನೋಟ್ಬುಕ್ ತೆಗೆದು ತಾತ ಬರೆದಿದ್ದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿಹಾಕಿದಳು.
“ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಅದಕ್ಕೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಪದವಿದೆ,” ಅನನ್ಯಾಳ ಧ್ವನಿ ಕೆಫೆಟೇರಿಯಾದ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತು.
ಸ್ನೇಹಿತರೆಲ್ಲರೂ ಮಾತು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿದರು. ಕಬೀರ್ ನಗುತ್ತಾ ಕೇಳಿದ, “ಯಾವ ಭಾಷೆ? ಫ್ರೆಂಚಾ?”
“ಅಲ್ಲ,” ಅನನ್ಯಾ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿ ಹೇಳಿದಳು. “ಕನ್ನಡ. ಆ ಪದಗಳು ಬೆರಗು ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯತೆ. ನಿನ್ನೆ ತಾನೇ ನನ್ನ ತಾತಾ ನನಗೆ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರು. ಬೆರಗು ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವನ್ನು ನೋಡಿ ಉಸಿರು ಬಿಗಿಹಿಡಿದು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಇನ್ನು ಶೂನ್ಯತೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಬೇಸರ ಅಥವಾ ಖಾಲಿ ಇರುವುದಲ್ಲ; ಒಂದು ಭವ್ಯವಾದ ವಿಷಯ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಕಣ್ಣಮುಂದಿನಿಂದ ಮಾಯವಾದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಆಳವಾದ, ನಿಗೂಢವಾದ ನಿಶ್ಯಬ್ದ. ಇವೆರಡೂ ಸೇರಿದಾಗ, ನಾವು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದೆ ಶೂನ್ಯವನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.”
ಆ ಮೇಜಿನ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಶ್ಯಬ್ದ ಆವರಿಸಿತು. ರೋಹನ್ ಆ ಪದದ ಆಳವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಸ್ತಬ್ಧನಾದ.
ಮೀರಾ ಅನನ್ಯಾಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೋಟ್ಬುಕ್ ಅನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ ಕೇಳಿದಳು, “ನಿನಗೆ ಕನ್ನಡ ಗೊತ್ತಾ? ಐ ಮೀನ್, ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡ? ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬರೀ ಕೆಲಸದವರ ಹತ್ತಿರ ಅಥವಾ ಡೆಲಿವರಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಹತ್ತಿರ ಅಷ್ಟೇ ತಾನೇ ಕನ್ನಡ ಬಳಸೋದು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ.”
“ಹೌದು ಅನನ್ಯಾ,” ಕಬೀರ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಜುಗರದಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ. “ಯಾಕೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ತರಹ ಆಡ್ತಿದ್ದೀಯಾ? ಅದು ಬರೀ ಕನ್ನಡ ಅಷ್ಟೇ ತಾನೇ. ನಮ್ಮ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಯಾರೂ ಹಾಗೆ ಮಾತನಾಡಲ್ಲ. ಇಟ್ಸ್ ಸೊ ಅನ್ಕೂಲ್.”
ಆ ಅನ್ಕೂಲ್ ಎಂಬ ಪದ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದವರ ನಡುವೆ ಒಂಥರಾ ಕಹಿ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಒಂದು ವಾರದ ಮುಂಚೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅನನ್ಯಾ ಆ ಮಾತಿಗೆ ಹೆದರಿ ತನ್ನ ನೋಟ್ಬುಕ್ ಮುಚ್ಚಿ ಎಲ್ಲರಂತೆ ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ಇಂದು, ತನ್ನ ತಾತ ತಮಗಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಎಚ್ಚರವಿದ್ದು ಬರೆದುಕೊಟ್ಟ ಆ ಸುಂದರ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವಳಿಗೆ ತನ್ನ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿತು.
“ಯಾಕೆ ಅನ್ಕೂಲ್ ಕಬೀರ್?” ಅನನ್ಯಾ ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತವಾಗಿ, ಆದರೆ ದೃಢವಾಗಿ ಕೇಳಿದಳು. ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ತಾತನಲ್ಲಿದ್ದ ಅದೇ ಘನತೆ ಇತ್ತು. “ನಾವು ನಿಂತಿರುವ ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಭಾಷೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅನ್ಕೂಲ್ ಆಯಿತೇ? ನಾವು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಥವಾ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪದಗಳನ್ನು ಕಲಿತರೆ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ನಮ್ಮದೇ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾರದಂತಹ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಗೆ ಕುರುಡರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಅದು ಕೂಲ್ ಆಗಿರುವುದು ಅಲ್ಲ, ಅದು ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾನ.”
ಮೀರಾ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿದಳು. ರೋಹನ್ ಕುತೂಹಲದಿಂದ, “ನಾನು ಆ ನೋಟ್ಬುಕ್ ನೋಡಬಹುದಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದ.
ಅನನ್ಯಾ ನೋಟ್ಬುಕ್ ಅನ್ನು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಸರಿಸಿದಳು. ರೋಹನ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ. “ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ,” ಆತ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಹೇಳಿದ. “ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ದಪ್ಪ ದಪ್ಪ ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಅದು ಬರೀ ಮುದುಕರ ಹವ್ಯಾಸ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆ ಪದಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ ಇದೆ ಅಂತ ನನಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.”
“ಖಂಡಿತ ಇದೆ,” ಅನನ್ಯಾ ಮುಂದುವರಿದು ಹೇಳಿದಳು. “ನಮ್ಮ ತಾತಾ ಹೇಳ್ತಾರೆ, ನಾವು ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಕೇವಲ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಾವೇ ಕುಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.”
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜಯನಗರದ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಮಾಧವರಾವ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯುದ್ಧ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅವರು ಪಾರ್ಕ್ನ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಂಚ್ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ‘ಜುಗಾರಿ ಕ್ರಾಸ್’ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ನಿವಾಸಿ ಮೂರ್ತಿ ಎಂಬುವವರು ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸೂಟ್ ಧರಿಸಿ ವಾಕಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದು ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು.
ಮೂರ್ತಿ ಮಾಧವರಾವ್ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನೋಡಿ ಲೇವಡಿ ಮಾಡುವಂತೆ ನಕ್ಕರು. “ಏನ್ ಮಾಧವ್ ಅವರೇ, ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಆ ಹಳೇ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡ್ತಿದ್ದೀರಾ? ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ ಹೇಳಿ? ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೊಡ್ಡ ಬಿಸಿನೆಸ್, ಸೈನ್ಸ್, ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಎಲ್ಲವೂ ನಡೆಯುವುದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ. ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಓದಿ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವೇನಿದೆ?”
ಮಾಧವರಾವ್ ಒಂದು ಒಣಗಿದ ಎಲೆಯನ್ನು ಬುಕ್ಮಾರ್ಕ್ ಆಗಿ ಇಟ್ಟು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದರು. ಅವರು ಮೂರ್ತಿಯವರನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಮೂರ್ತಿ ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲೇ ಕಳೆದಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೆದುರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.
“ಮೂರ್ತಿ ಅವರೇ,” ಮಾಧವರಾವ್ ಶಾಂತ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು. “ನಾನು ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾ ಕಳೆದವನು. ಅದು ನನ್ನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿತು, ನಿಜ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತುಂಬಿಸಲಿಲ್ಲ. ಭಾಷೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದುಡ್ಡು ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಾಧನವಲ್ಲ. ಅದು ನಾವು ಬದುಕನ್ನು ನೋಡುವ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ.”
ಅವರು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಎದೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಎದ್ದು ನಿಂತರು. “ತೇಜಸ್ವಿಯವರು ಮಲೆನಾಡಿನ ಘಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಮಂಜು ಮುಸುಕುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದನ್ನು ಓದಿದಾಗ, ನಾನು ಕೇವಲ ಪದಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಇತಿಹಾಸದ ಉಸಿರನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಒಂದು ಮೋಡದ ಭೌತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಕನ್ನಡದ ರೈತನಿಗೂ ಮತ್ತು ಆತನ ಮಳೆಗೂ ಇರುವ ಪವಿತ್ರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಡಿದಿಡಲಾರದು. ನೀವು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ನಿಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅವರದ್ದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅನಾಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ.”
ಮೂರ್ತಿ ಏನೋ ಹೇಳಲು ಹೊರಟರು, ಆದರೆ ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಅಚಲವಾದ ದೃಢತೆ ಅವರನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಿತು. ಆ ವೃದ್ಧ ರಾಜನಂತೆ ನಡೆದು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಅವರು ಮೂಕವಿಸ್ಮಿತರಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ ನಿಂತರು.
ಅಂದು ಸಂಜೆ, ಇಡೀ ಕುಟುಂಬ ಡೈನಿಂಗ್ ಟೇಬಲ್ ಸುತ್ತ ಜಮಾಯಿಸಿತ್ತು. ಅರವಿಂದ್ ಇನ್ನೂ ತನ್ನ ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ನಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದ. ಅನನ್ಯಾ ಒಳಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಕುಳಿತು, ಆ ಪುಟ್ಟ ಕಪ್ಪು ನೋಟ್ಬುಕ್ ಅನ್ನು ತಾತನ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟಳು.
“ಹೇಗಿತ್ತು ಕಂದಾ ಇವತ್ತಿನ ದಿನ?” ಮಾಧವರಾವ್ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಕೇಳಿದರು.
“ರೋಹನ್ ನಾಳೆಯಿಂದ ಮೂರು ಹೊಸ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ ತಾತಾ,” ಅನನ್ಯಾಳ ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದ ನಗು ಇತ್ತು. “ಮತ್ತೆ ಮೀರಾ ನಾವು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ‘ಕಾರವಾಲೋ’ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡ್ತೀಯಾ ಅಂತ ಕೇಳಿದ್ದಾಳೆ.”
ಅರವಿಂದ್ ಟೈಪ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ. ಆತನ ಕೈಗಳು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಮೇಲೆಯೇ ಉಳಿದವು. ಆತ ಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ. ಅವಳ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು—ಅದೊಂದು ತನ್ನ ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮೂಡಿದ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ಇಷ್ಟೊಂದು ದುಬಾರಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವೂ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಅದಾಗಿತ್ತು. ಅರವಿಂದ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ.
“ಸರಿ,” ಅರವಿಂದ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಅಪಾರ ಗೌರವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ. “ಇನ್ಮೇಲೆ ಊಟದ ಟೇಬಲ್ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಆಫೀಸ್ ಕೆಲಸ ಇರೋದಿಲ್ಲ. ಅಮ್ಮ, ಪಪ್ಪಾ, ಅನನ್ಯಾ… ಬನ್ನಿ ಮಾತನಾಡೋಣ. ಇವತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಊಟ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಯಾರು ಒಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದ ಬಳಸದೆ ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಚಂದದ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ನೋಡೋಣ.”
ಮಾಧವರಾವ್ ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲರ ಮುಖಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವರ ಹೃದಯವನ್ನು ಹಿಂಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ವಿಷಾದದ ಮಂಜು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗಿಹೋಗಿತ್ತು, ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆನಂದ ಮೂಡಿತ್ತು. ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ನ ಹೊರಗಿನ ನಗರ ಇನ್ನೂ ವೇಗವಾಗಿ, ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿತ್ತು—ಆದರೆ ಈ ಪುಟ್ಟ ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ, ಭಾಷೆಯ ಬೇರುಗಳು ಮಣ್ಣನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.
ಹಳೆಯ ಬೇರು ಹೊಸ ಚಿಗುರು ಬೆಸೆವ ಸೇತು,
ಮರೆತ ಮಣ್ಣಿನ ಮಮತೆಯ ಮಧುರ ಮಾತು.
ಕಾಲದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಎಷ್ಟೇ ಬೀಸಲಿಲ್ಲಿ,
ಅಕ್ಷರ ದೀಪವು ಬೆಳಗಲಿ ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ.